Każde dziecko, tak jak i osoba dorosła, ma te same prawa osobiste. Bez względu na wiek, każdy obywatel polski i cudzoziemiec przebywający w Polsce ma prawo do poszanowania jego prawa do życia i prywatności, do rozwoju własnych zdolności i przekonań, do samodzielności, niezależności i wolności od dyskryminacji. Z osobami małoletnimi problem polega na tym, że wielokrotnie trudno jest egzekwować im przestrzeganie ich praw. Zazwyczaj korzystają z pomocy swoich rodziców, którzy powinni chronić dziecko i reagować na każde naruszenie jego podstawowych praw i wolności. Jeżeli z jakiegoś powodu rodzice dziecka nie reagują – lub, co gorsza, sami naruszają prawa dziecka – podstawowym obowiązkiem państwa jest jego ochrona, nawet, jeśli wiąże się to z ingerencją we władzę rodzicielską.

Konstytucja RP, zwłaszcza jej art. 72 zapewnia ochronę praw dzieci. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Wynika stąd prawo dziecka do niezakłóconego rozwoju, do ochrony przed wszelkimi formami przemocy, do ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego. W tym samym artykule Konstytucja zapewnia dzieciom pozbawionym opieki rodzicielskiej prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Przy czym, w toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są zobowiązane do uwzględnienia zdania dziecka, w miarę możliwości.

We wszystkich działaniach dotyczących dziecka, podejmowanych przez publiczne lub niepubliczne instytucje opieki społecznej, sądy, władzę administracyjną lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną jest najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 Konwencji o prawach dziecka).

Prawa dziecka umieszczanego w opiece zastępczej szczegółowo wymienia ustawa o pomocy społecznej (art. 70 ust. 3 UoPS). W sytuacji, kiedy dziecko jest pozbawione opieki ze strony swoich rodziców albo nie są oni zdolni należycie z tej opieki się wywiązywać, obowiązkiem państwa jest uwzględniać podmiotowość dziecka oraz szanować jego prawo do:

1. wychowania w rodzinie, a w przypadku wychowywania dziecka poza rodziną, do zapewnienia mu, w miarę możliwości, zgodnie z jego potrzebami opieki i wychowania w rodzinnych formach opieki zastępczej – dziecko ma prawo w pierwszej kolejności do dorastania w środowisku rodzinnym. Umieszczenie dziecka w domu dziecka (placówce) jest ostatecznością w sytuacji, kiedy nie ma szans na zapewnienie dziecku właściwej opieki w jego rodzinie biologicznej albo w innych rodzinnych formach opieki zastępczej. Sąd, decydując o zabraniu dziecka z rodziny biologicznej, powinien w pierwszej kolejności starać się umieścić dziecko w rodzinie zastępczej.
2. zapewnienia stabilnego środowiska wychowawczego – powinno się dążyć do zapewnienia dziecku stabilności w życiu. Dlatego przy braku perspektyw na powrót do rodziny biologicznej, preferowane są formy opieki trwałe i nierozwiązywalne (przysposobienie).
3. utrzymywania osobistych kontaktów z rodziną – dziecko ma prawo do kontaktów osobistych oraz podtrzymywania jego więzi i pozytywnych relacji z rodziną biologiczną. Dlatego powinno się unikać sytuacji, kiedy dziecko jest w rodzinie zastępczej skonfliktowanej z rodziną biologiczną. Ważne jest, aby rodzina zastępcza znajdowała się w miarę blisko od rodziny biologicznej, tak aby kontakt był możliwy i dało się podtrzymywać pozytywne więzi między dzieckiem a jego rodziną biologiczną.
4. powrotu do rodziny naturalnej – obowiązkiem państwa jest podejmowanie działań na rzecz powrotu dziecka z rodziny zastępczej do jego rodziny biologicznej. Z tym wiąże się obowiązek pracy z rodziną biologiczną i kontrolowanie sytuacji dziecka (czy nie uległa ona poprawie umożliwiającej jego powrót).
5. traktowania w sposób sprzyjający poczuciu godności i wartości osobowej – ten obowiązek wynika z art. 30 Konstytucji. Niezbędnym elementem dla prawidłowego rozwoju dziecka jest poszanowanie jego podmiotowości i indywidualności. Dlatego też decyzje podejmowane w sprawie dziecka powinny uwzględniać jego indywidualne potrzeby i jego zdanie. Dziecko powinno być traktowane z szacunkiem.
6. ochrony przed arbitralną lub bezprawną ingerencją w życie prywatne dziecka – dziecko jak każda osoba dorosła ma prawo do prywatności. Jakakolwiek ingerencja w te sfery powinna zostać uzasadniona nadrzędnym interesem. Wynika to m.in. z art. 47 Konstytucji.
7. praktyk religijnych zgodnych z wolą rodziców i potrzebami dziecka – rodzice biologiczni mają prawo kształtować dziecko w sferze religijnej (art. 48 i 53 Konstytucji). Poszukując dla niego rodzinnej formy opieki zastępczej powinno się uwzględniać jego tożsamość kulturową.
8. kształcenia, rozwoju uzdolnień, zainteresowań i indywidualności oraz zabawy i wypoczynku – prawo dziecka do nauki, zabawy i wypoczynku jest prawem wyjątkowym – przyznanym dodatkowo z uwagi na wiek.
9. pomocy w przygotowaniu do samodzielnego życia w przypadku wychowywania poza rodziną naturalną zgodnie z art. 88-90 ustawy o pomocy społecznej.
10. dostępu do informacji – dziecko ma prawo nie tylko znać swoją sytuację, ale trzeba też ułatwić mu zrozumienie i zaakceptowanie jej.
11. wyrażania opinii w sprawach, które go dotyczą – dziecko ma prawo wypowiedzieć się w każdej sprawie go dotyczącej. Dziecko, które skończyło 13 lat może wziąć udział w postępowaniu dotyczącym go bezpośrednio, np. adopcyjnym, a jego zdanie jest dla sądu wiążące. Sąd powinien też liczyć się z opinią młodszych dzieci, uwzględniając oczywiście ich stopień rozwoju oraz swobodę wyrażania opinii.
12. ochrony przed poniżającym traktowaniem i karaniem – to prawo wynika z art. 40 Konstytucji. w Polsce zabronione jest stosowanie kar cielesnych. Ani opiekun, ani wychowawca dziecka nie mają prawa dyscyplinować dziecka, używając metod poniżających lub naruszających jego nietykalność cielesną. Zabronione jest karcenie dziecka klapsem. Tylko rodzice biologiczni dziecka, jeśli stosują kary cielesne w celu wychowawczym i niezbyt dotkliwie, nie będą odpowiadali karnie. Jeśli jednak ta forma karcenia będzie negatywnie odbijała się na rozwoju dziecka, może stać się podstawą ingerencji we władzę rodzicielską.